KUALA LUMPUR – Pendakwaan terhadap pengguna media sosial yang didakwa menghina Yang di-Pertuan Agong sekali lagi menimbulkan persoalan tentang batas kebebasan bersuara dalam negara yang mengamalkan sistem Raja Berperlembagaan.
Hakikatnya, undang-undang tidak menafikan warganegara mengkritik dasar, tetapi menghina raja adalah garis merah yang membawa implikasi undang-undang, khususnya apabila perbuatan dilakukan di platform umum dan berpotensi mencetuskan kebencian.
Dalam konteks ini, Mahkamah Sesyen bertindak melalui peruntukan Seksyen 233 Akta 588 bagi menghentikan penyalahgunaan perkhidmatan rangkaian, selari dengan rangka pindaan akta dan pendekatan pengawalseliaan yang diperkasa sepanjang 2024–2025.
Mengulas kebimbangan bahawa penguatkuasaan baharu akan menyekat suara rakyat, Ketua Kluster Penyelidikan (Teknologi Pintar dan Sistem) Universiti Sultan Zainal Abidin (UniSZA), Prof Madya Dr Azwa Abdul Aziz berpandangan sebaliknya, dengan menegaskan bahawa pelaksanaan pindaan Akta 588 tidak menjejaskan hak bersuara secara individu sebaliknya memperkemas tanggungjawab pihak pengendali platform.
“Saya lihat pelaksanaan undang-undang baharu ini bersifat lebih positif dan tidak nampak akta ini akan disalahgunakan untuk sekat kebebasan secara individu,” katanya sambil menambah bahawa fokus utama pelaksanaan adalah pada isu-isu berimpak tinggi seperti eksploitasi seksual kanak-kanak, buli siber dan penipuan dalam talian.
Beliau turut menjelaskan bahawa perubahan terma daripada tumpuan ‘individu’ kepada ‘pengendali’ atau operator platform menunjukkan tujuan penguatkuasaan yang lebih luas pada aras sistem, bukan menghukum pengguna secara semberono, sekali gus menyokong suasana wacana yang lebih bertanggungjawab.
Azwa menambah, kerjasama rentas agensi memperlihatkan hasil yang nyata apabila pesalah jenayah seksual kanak-kanak dibawa ke mahkamah, suatu petunjuk bahawa undang-undang digunakan bagi melindungi masyarakat daripada mudarat digital yang sebenar, sambil ruang kritik sah masih terpelihara.
Kesimpulannya, menurut beliau, pendekatan yang menyeimbangkan perlindungan maruah institusi negara dan hak bersuara akan mematangkan ekosistem digital, kerana garis panduan yang jelas memberi keyakinan kepada pengguna untuk berhujah tanpa terjerumus ke dalam penghinaan.
Dalam masa sama, tindakan tegas terhadap kandungan yang mendorong kebencian atau memutarbelit fakta tetap diteruskan oleh pengawal selia, termasuk siasatan terhadap penyebaran maklumat palsu yang menyentuh sensitiviti 3R, demi memelihara keharmonian.
Pada masa lalu, mahkamah turut merekodkan sabitan bagi perbuatan menghina Agong, membuktikan bahawa ruang digital tidak kebal daripada tindakan undang-undang.
Bagi pengguna harian, mesejnya ialah mengutamakan adab dan fakta, bukan sensasi.
“Kalau kita tidak setuju dengan dasar, saluran kritikannya banyak,” kata Siti Khadijah, 29, pegawai komunikasi di Putrajaya.
“Elak guna kata-kata hina, sebab kesannya bukan saja pada orang disasar tetapi pada suasana masyarakat,” katanya.
“Sebagai usahawan kecil, saya lihat reputasi negara turut terbentuk daripada cara kita berbahas di media sosial,” kata Razak, 47, dari Melaka.
“Menghina raja bukan sahaja salah di sisi undang-undang, malah menjejaskan imej kita di mata pelabur dan masyarakat,” ujarnya.
“Saya generasi Z, dan ramai di kalangan kawan-kawan saya lebih cenderung untuk ‘post’ ikut emosi,” kata Daniel, 21, pelajar di Subang Jaya.
“Bila faham batas undang-undang, kita lebih berhati-hati dan memilih hujah, bukan caci,” katanya.
“Dalam keluarga, kami tekankan bahawa ‘share’ yang tidak beretika boleh memudaratkan orang lain,” kata Mariam, 52, suri rumah di Kuantan.
“Lebih baik semak fakta dan fikir dua kali sebelum menekan butang ‘hantar’,” tegasnya.
“Sebagai pemandu bas, saya dengar pelbagai sembang setiap hari,” kata Hamzah, 41, di Kota Kinabalu.
“Rakyat boleh berbeza pandangan, tetapi hormat kepada raja adalah tunjang yang menyatukan,” tambahnya.
Akhirnya, memelihara maruah institusi diraja bukan sekadar tugasan undang-undang, tetapi cerminan akhlak digital sebuah masyarakat yang matang, di mana kritik membina diraikan dan penghinaan ditolak bersama.
