KUALA LUMPUR – Pembentangan LKAN 2/2025 pada 21 Julai 2025 dan kelulusan usul pada 23 Julai 2025 menjelaskan hala tuju baharu tatakelola, dengan angka RM48.873 bilion disahkan sebagai nilai kos keseluruhan yang diaudit, bukannya kerugian.
Ketua Audit Negara turut mengingatkan agar laporan media tidak menyelewengkan fakta kerana ia boleh menimbulkan persepsi negatif terhadap pengurusan kewangan negara.
Laporan merakam tiga ketakteraturan serius melibatkan FELCRA, UKM dan pengurusan kenderaan perisai Tentera Darat, selain menilai kelemahan pelaksanaan program subsidi minyak masak dan keberkesanan Pre-Q.
Untuk ketelusan tindakan, 44 isu dimuat naik ke Papan Pemuka Dalam Talian pada 21 Julai 2025, dengan mesyuarat JSLKAN dan JTKS menjadi wadah koordinasi susulan bersama KSP, AGC, PDRM, JPA dan SPRM.
Sejak 2024 hingga Jun 2025, tindakan susulan audit memulangkan RM157.73 juta kepada kerajaan melalui mekanisme penguatkuasaan kontrak dan kutipan tertunggak.
Reaksi masyarakat sivil selepas pendedahan audit menumpu kepada keperluan membentangkan Akta Perolehan Kerajaan yang mempunyai kuasa penguatkuasaan jelas untuk menutup ruang manipulasi.
Ketua Pegawai Eksekutif Center to Combat Corruption and Cronyism, Pushpan Murugiah, dipetik sebagai berkata bahawa ketiadaan dasar asas yang mengikat untuk semua perolehan kerajaan membolehkan kelemahan berulang, dan C4 telah lama mengadvokasi undang-undang perolehan dengan piawaian minimum ketelusan, pelaporan dan akauntabiliti.
Beliau turut bersetuju dengan dapatan Ketua Audit Negara berhubung kelemahan sistem Pre-Q dan menekankan tender terbuka sebagai kaedah lebih wajar untuk meminimumkan risiko rasuah.
Nada itu seiring dengan komitmen Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia untuk meneliti LKAN 2/2025 dan bekerjasama dengan JAN mendapatkan dokumen bagi mempercepat siasatan.
Dalam dewan, Menteri bertanggungjawab urusan undang-undang dan reformasi institusi menzahirkan keperluan menumpukan pembetulan segera terhadap ketakteraturan yang menjejaskan kecekapan dan impak program.
Entiti yang dinamakan dalam laporan, termasuk FELCRA dan UKM, menyatakan kesediaan menyemak semula proses dalaman perolehan, satu langkah yang dilihat sebagai permulaan budaya pembetulan yang perlu dipantau.
Menguatkan ekosistem susulan, pindaan Akta Audit 1957 dengan Seksyen 9A memberi kuasa formal kepada Ketua Audit Negara menjejak pelaksanaan syor audit serta meluaskan skop audit kepada syarikat yang menerima jaminan kerajaan.
Inovasi eSelfAudit pula memastikan syarikat kerajaan yang diwartakan kekal berada dalam radar audit tahunan, memudahkan pengesanan awal kelemahan pematuhan.
Kelulusan usul LKAN 2/2025 oleh Dewan Rakyat mengisyaratkan kesepakatan politik untuk mengangkat audit sebagai instrumen pembaikan, bukan sekadar laporan berkala.
Bagi pengguna akhir, AGD menyediakan paparan status setiap isu untuk dinilai umum, dan ini menginstitusikan budaya menjawab yang menjadi teras akauntabiliti.
Tekanan awam dan sivil akan terus berperanan memastikan kementerian mengumumkan pelan tindakan terperinci dalam garis masa munasabah, termasuk pemulihan dana, tindakan disiplin, dan pembaikan prosedur.
Pada tahap dasar, gesaan kepada Akta Perolehan Kerajaan yang bertaring semakin lantang, dengan syor agar undang-undang itu menggariskan pengawasan bebas, perlindungan pemberi maklumat dan mekanisme penyelesaian pertikaian yang jelas.
Dalam konteks fiskal yang ketat, memelihara nilai untuk wang melalui perolehan telus harus dilihat sebagai strategi penjimatan jangka panjang, bukan sekadar pematuhan borang.
Dengan segala asas undang-undang, platform data dan iltizam politik yang wujud, kejayaan akhirnya bergantung pada disiplin pelaksanaan, penguatkuasaan tanpa kompromi dan kesediaan menerima semakan pihak ketiga.
JAN menutup peringatan dengan pesanan agar orang ramai merujuk portal rasmi bagi mengelakkan kekeliruan fakta yang boleh menjejaskan kepercayaan terhadap institusi awam.
Jika dilaksanakan dengan konsisten, LKAN 2/2025 bukan sahaja menjadi cerminan kelemahan, tetapi titik tolak reformasi berfokus hasil yang boleh diukur dan dirasai oleh rakyat.
